Το ροχαλητό επιταχύνει την νόσο Αλτσχάιμερ, λέει νέα μελέτη

Η αποφρακτική υπνική άπνοια, το γνωστό ροχαλητό, και άλλες διαταραχές της αναπνοής συνδέονται στενά με τις βιολογικές αλλαγές που παρατηρούνται στη νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Neurobiology of Aging.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι άτομα με προβλήματα αναπνοής στον ύπνο εμφάνιζαν διαφορετικά πρότυπα αλλαγών στον εγκέφαλο, ανάλογα με το στάδιο της άνοιας στο οποίο βρίσκονταν. Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η υπνική άπνοια ίσως δεν είναι απλώς ένα συνοδό πρόβλημα της άνοιας, αλλά πιθανός παράγοντας που επηρεάζει την εξέλιξή της.

Η εξέταση δεδομένων

Η μελέτη ανέλυσε δεδομένα 757 ατόμων από το διεθνές ερευνητικό πρόγραμμα Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: άτομα χωρίς γνωστικά προβλήματα, άτομα με ήπια γνωστική διαταραχή και ασθενείς με Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, οι ερευνητές κατέγραψαν ποιοι ανέφεραν ότι πάσχουν από διαταραχές αναπνοής στον ύπνο, όπως ροχαλητό ή αποφρακτική υπνική άπνοια.

Για να εξετάσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν προηγμένες απεικονιστικές τεχνικές. Με ειδικές εξετάσεις PET μέτρησαν τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς, της πρωτεΐνης που θεωρείται βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, αξιολόγησαν τον μεταβολισμό της γλυκόζης στον εγκέφαλο — δείκτη της λειτουργικής δραστηριότητας των νευρώνων — αλλά και τον όγκο της φαιάς ουσίας, που αποτελεί ένδειξη δομικών αλλαγών ή ατροφίας του εγκεφάλου.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν μια πολύπλοκη εικόνα. Στα άτομα χωρίς άνοια ή με ήπια γνωστική διαταραχή, όσοι είχαν διαταραχές αναπνοής στον ύπνο εμφάνιζαν μικρότερη συσσώρευση β-αμυλοειδούς σε σχέση με όσους δεν είχαν προβλήματα ύπνου. Ωστόσο, στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ παρατηρήθηκε το αντίθετο: τα άτομα με υπνική άπνοια είχαν μεγαλύτερη επιβάρυνση από αμυλοειδείς πλάκες και χαμηλότερη εγκεφαλική δραστηριότητα.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό ίσως σημαίνει πως η υπνική άπνοια επηρεάζει τον εγκέφαλο πολύ πριν εμφανιστεί η πλήρης άνοια. Πιθανόν να αυξάνει την «ευαλωτότητα» του εγκεφάλου, επιταχύνοντας τη μετάβαση από τα πρώιμα στάδια γνωστικής έκπτωσης στη νόσο Αλτσχάιμερ, ακόμη κι όταν οι παθολογικές πρωτεΐνες δεν έχουν συσσωρευτεί σε πολύ υψηλά επίπεδα.

Σημαντικές μεταβολές εντοπίστηκαν επίσης σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη, την προσοχή και την επεξεργασία πληροφοριών, όπως ο μέσος κροταφικός λοβός και η ατρακτοειδής έλικα. Σε αυτές τις περιοχές, οι αλλαγές στη συσσώρευση β-αμυλοειδούς συνδέονταν και με χαμηλότερες επιδόσεις σε τεστ γνωστικών λειτουργιών.

Η υπνική άπνοια είναι μια κατάσταση κατά την οποία η αναπνοή διακόπτεται επανειλημμένα στη διάρκεια του ύπνου. Αυτό προκαλεί πτώση του οξυγόνου, συχνές αφυπνίσεις και κατακερματισμό του ύπνου. Οι ειδικοί θεωρούν ότι αυτές οι διαταραχές μπορεί να επηρεάζουν μηχανισμούς «καθαρισμού» του εγκεφάλου, μέσω των οποίων απομακρύνονται τοξικές πρωτεΐνες όπως το β-αμυλοειδές.

Η μελέτη αναφέρεται ιδιαίτερα στο λεγόμενο γλυμφατικό σύστημα, το δίκτυο απομάκρυνσης αποβλήτων του εγκεφάλου που λειτουργεί κυρίως κατά τη διάρκεια του βαθύ ύπνου. Όταν ο ύπνος διακόπτεται συνεχώς από επεισόδια άπνοιας, η διαδικασία αυτή ίσως δυσλειτουργεί, επιτρέποντας στις πρωτεΐνες να συσσωρεύονται πιο εύκολα.

Παράλληλα, οι συχνές πτώσεις του οξυγόνου φαίνεται ότι προκαλούν φλεγμονή, στρες στα εγκεφαλικά κύτταρα και διαταραχές στη λειτουργία των νευρώνων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτές οι επιδράσεις ενδέχεται να ενισχύουν τη νευροεκφυλιστική διαδικασία, ειδικά σε άτομα που ήδη έχουν γενετική ή βιολογική προδιάθεση για Αλτσχάιμερ.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι οι συμμετέχοντες με υπνική άπνοια εμφάνιζαν αλλαγές όχι μόνο στη λειτουργία, αλλά και στη δομή του εγκεφάλου. Σε αρκετές περιοχές παρατηρήθηκε μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας, που υποδηλώνει ατροφία, ενώ σε ορισμένες εντοπίστηκε και αυξημένος όγκος, κάτι που θεωρείται πιθανή ένδειξη αντισταθμιστικών μηχανισμών του εγκεφάλου στα πρώιμα στάδια της νόσου.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο

Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η έρευνα ενισχύει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας των διαταραχών ύπνου. Θεραπείες όπως η συσκευή συνεχούς θετικής πίεσης αέρα (CPAP), που χρησιμοποιείται στην αποφρακτική υπνική άπνοια, έχουν ήδη συνδεθεί σε προηγούμενες μελέτες με βελτίωση ορισμένων βιοδεικτών του Αλτσχάιμερ και επιβράδυνση της γνωστικής έκπτωσης.

Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η υπνική άπνοια είναι ένας δυνητικά τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου. Αυτό σημαίνει ότι είναι διαχειρίσιμη, σε αντίθεση με την ηλικία ή τη γενετική προδιάθεση. Αν επιβεβαιωθούν τα ευρήματα και σε μελλοντικές μακροχρόνιες μελέτες, ο έλεγχος και η θεραπεία των διαταραχών ύπνου ίσως αποτελέσουν σημαντικό κομμάτι της πρόληψης ή της επιβράδυνσης της νόσου Αλτσχάιμερ.